Integracja sensoryczna u dzieci – co mówią badania naukowe?

Integracja sensoryczna to temat, który coraz częściej interesuje rodziców, nauczycieli, pedagogów i terapeutów. Huśtawki terapeutyczne, równoważnie, tory przeszkód, aktywności ruchowe czy pomoce angażujące dotyk są powszechnie kojarzone z terapią SI.

Ale czy integracja sensoryczna rzeczywiście działa? Co na temat jej skuteczności mówią badania naukowe?

To pytanie jest ważne, ponieważ terapia integracji sensorycznej nie powinna być oceniana wyłącznie na podstawie popularności metody. W ostatnich latach pojawiły się kolejne badania randomizowane oraz przeglądy systematyczne pozwalające znacznie lepiej ocenić jej możliwości i ograniczenia.

W tym artykule przyglądamy się aktualnym publikacjom naukowym indeksowanym w PubMed – bazie National Library of Medicine i wyjaśniamy, co wynika z nich dla dzieci, rodziców oraz specjalistów.

Najważniejszy wniosek: aktualne badania wskazują na obiecujące efekty prawidłowo prowadzonej Ayres Sensory Integration® przede wszystkim w zakresie indywidualnych celów funkcjonalnych i uczestnictwa dziecka w codziennych aktywnościach. Nie oznacza to jednak, że każda „aktywność sensoryczna” lub pojedyncza pomoc terapeutyczna ma potwierdzoną naukowo skuteczność.

Czym jest integracja sensoryczna?

Każdego dnia układ nerwowy dziecka odbiera ogromną liczbę informacji płynących zarówno z otoczenia, jak i z jego własnego ciała.

Są to między innymi bodźce:

• dotykowe,

• wzrokowe,

• słuchowe,

• smakowe i węchowe,

• przedsionkowe – związane z ruchem, równowagą oraz zmianami położenia ciała,

• proprioceptywne – informujące mózg o ułożeniu i ruchu poszczególnych części ciała.

Mózg musi te informacje odbierać, porządkować i wykorzystywać, aby dziecko mogło właściwie reagować na sytuację, wykonywać ruchy, uczestniczyć w zabawie, uczyć się i wykonywać codzienne czynności.

Trudności w przetwarzaniu i integrowaniu informacji sensorycznych mogą wpływać na uczestnictwo dziecka w codziennym życiu.

Jeśli chcesz najpierw poznać podstawy tego zagadnienia, przeczytaj nasz poradnik Czym jest integracja sensoryczna i dlaczego jest ważna w rozwoju dziecka?.

Integracja sensoryczna a Ayres Sensory Integration® – to nie zawsze to samo

Przy interpretowaniu badań naukowych trzeba zwrócić uwagę na bardzo ważne rozróżnienie.

Pojęcie „integracja sensoryczna” jest często używane bardzo szeroko. Tymczasem Ayres Sensory Integration® (ASI) to określona metoda terapeutyczna oparta na koncepcji opracowanej przez A. Jean Ayres.

ASI nie oznacza po prostu korzystania z huśtawki, piłki czy równoważni.

Terapia jest:

• indywidualnie dostosowywana do dziecka,

• prowadzona w odniesieniu do określonych celów funkcjonalnych,

• oparta na aktywnym uczestnictwie dziecka,

• realizowana zgodnie z określonymi zasadami terapeutycznymi.

W badaniach naukowych zgodność interwencji z założeniami ASI może być oceniana przy użyciu specjalnych kryteriów fidelity.

Dlatego wyników badań dotyczących ASI nie można automatycznie przenosić na każdą aktywność nazywaną sensoryczną.

Czy integracja sensoryczna jest skuteczna? Co pokazują badania?

To pytanie nie ma odpowiedzi ograniczającej się do prostego „tak” lub „nie”.

Dużo zależy od:

• rodzaju interwencji,

• grupy dzieci,

• celu terapii,

• sposobu prowadzenia zajęć,

• tego, jaki rezultat jest mierzony.

Najbardziej wartościowych informacji dostarczają przeglądy systematyczne i randomizowane badania kontrolowane.

Ayres Sensory Integration® u dzieci – przegląd badań z 2025 roku

W 2025 roku opublikowano w American Journal of Occupational Therapy przegląd systematyczny „Ayres Sensory Integration® With Children Ages 0 to 12: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials”.

Autorzy przeanalizowali 9 randomizowanych badań obejmujących łącznie 344 uczestników.

W pięciu badaniach uznano dowody za silne w odniesieniu do wspierania dzieci autystycznych w osiąganiu indywidualnie określonych celów.

To bardzo istotne, ponieważ współczesna ocena terapii coraz częściej nie koncentruje się wyłącznie na wyniku testu, lecz na tym, czy dziecko rzeczywiście zaczyna lepiej funkcjonować w codziennym życiu.

Źródło naukowe:
Acuña i wsp., 2025 – PubMed

Codzienne funkcjonowanie dziecka ma szczególne znaczenie

W 2026 roku w American Journal of Occupational Therapy opublikowano kolejny przegląd dotyczący Ayres Sensory Integration®.

Badacze oceniali zastosowanie ASI w poprawie uczestnictwa w codziennych aktywnościach dzieci z trudnościami dotyczącymi integracji i przetwarzania sensorycznego.

Wnioski przeglądu wspierają wykorzystanie ASI przez odpowiednio przygotowanych specjalistów w celu poprawy uczestnictwa dzieci w codziennym funkcjonowaniu.

Źródło naukowe:
Piller i wsp. – Occupational Therapy Interventions Using Ayres Sensory Integration®, PubMed

To bardzo ważny kierunek.

Celem terapii nie powinno być jedynie „dostarczanie bodźców”. Istotne jest pytanie:

Czy dzięki terapii dziecku łatwiej uczestniczyć w konkretnych aktywnościach ważnych w jego życiu?

Może dotyczyć to między innymi:

• samoobsługi,

• zabawy,

• aktywności szkolnej,

• wykonywania zadań ruchowych,

• uczestnictwa w zajęciach,

• funkcjonowania w domu,

• interakcji społecznych.

Integracja sensoryczna a autyzm

Dzieci autystyczne należą do najlepiej przebadanych grup w kontekście Ayres Sensory Integration®.

W opublikowanym w 2019 roku przeglądzie systematycznym Schoen i współpracowników oceniono badania dotyczące ASI u dzieci autystycznych.

Autorzy uznali, że według zastosowanych przez nich kryteriów Council for Exceptional Children metoda spełniała kryteria praktyki opartej na dowodach dla badanej grupy dzieci.

Źródło:
Schoen i wsp., 2019 – A systematic review of Ayres Sensory Integration intervention for children with autism – PubMed

Również wcześniejszy przegląd Schaaf i współpracowników wskazywał na mocne dowody dotyczące poprawy indywidualnie określonych celów funkcjonowania i uczestnictwa u dzieci autystycznych.

Źródło:
Schaaf i wsp., 2018 – Efficacy of Occupational Therapy Using Ayres Sensory Integration®, PubMed

Czy terapia SI leczy autyzm?

Nie należy w ten sposób interpretować badań.

Integracja sensoryczna nie jest „leczeniem autyzmu”.

Terapia może być wykorzystywana w odniesieniu do określonych trudności sensorycznych i funkcjonalnych, które występują u konkretnego dziecka.

To istotna różnica zarówno z punktu widzenia rodzica, jak i prawidłowej komunikacji dotyczącej terapii.

Dlaczego indywidualne cele są tak ważne?

Dwoje dzieci może mieć zupełnie inne trudności sensoryczne.

Jedno może mieć problem z planowaniem ruchu i wykonywaniem złożonych aktywności ruchowych, inne z tolerowaniem pewnych bodźców, a jeszcze inne z uczestniczeniem w określonych czynnościach codziennych.

Dlatego współczesne badania nad ASI dużą wagę przykładają do indywidualnie wyznaczanych celów terapeutycznych.

Zamiast pytać:

„Czy dziecko ma lepszą integrację sensoryczną?”

można oceniać bardziej funkcjonalne cele:

„Czy dziecko samodzielniej się ubiera?”

„Czy łatwiej uczestniczy w zabawie?”

„Czy poprawiła się jego zdolność wykonywania określonych aktywności ruchowych?”

„Czy potrafi uczestniczyć w zajęciach, które wcześniej sprawiały mu znaczną trudność?”

Takie podejście pozwala sprawdzić, czy terapia przekłada się na realne funkcjonowanie.

Układ przedsionkowy, propriocepcja i ruch

W terapii integracji sensorycznej dużą rolę mogą odgrywać aktywności angażujące układ przedsionkowy i proprioceptywny.

Układ przedsionkowy dostarcza informacji dotyczących ruchu głowy, równowagi i położenia ciała względem grawitacji.

Propriocepcja pozwala natomiast uzyskiwać informacje dotyczące pozycji i ruchu części ciała.

W zależności od potrzeb i celów dziecka terapeuta może wykorzystywać m.in.:

• balansowanie,

• huśtanie,

• wspinanie,

• zmianę pozycji ciała,

• pchanie i ciągnięcie,

• pokonywanie torów przeszkód,

• ćwiczenia koordynacyjne,

• aktywności wymagające kontroli posturalnej.

W Paktoo przygotowaliśmy osobną sekcję integracja sensoryczna – sprzęt i pomoce do terapii SI, w której znajdują się rozwiązania przeznaczone m.in. do wyposażenia gabinetów terapeutycznych, placówek edukacyjnych i sal SI.

Huśtawki terapeutyczne w integracji sensorycznej

Sprzęt podwieszany jest charakterystycznym elementem wielu sal integracji sensorycznej.

Różne konstrukcje umożliwiają wykonywanie aktywności związanych m.in. ze zmianą pozycji ciała, balansem, ruchem czy kontrolą posturalną.

W zależności od celu terapeutycznego specjalista może dobierać odpowiedni rodzaj aktywności i sprzętu.

Zobacz także: platformy i huśtawki terapeutyczne do integracji sensorycznej.

Ważne: sprzęt nie jest terapią sam w sobie

To jedno z najważniejszych rozróżnień w całym artykule.

Fakt, że określony sprzęt jest wykorzystywany podczas terapii integracji sensorycznej, nie oznacza, że samo korzystanie z niego daje efekt terapeutyczny potwierdzony badaniami.

Sprzęt jest narzędziem.

Znaczenie mają:

• cel jego wykorzystania,

• sposób użycia,

• potrzeby dziecka,

• reakcja dziecka,

• dobór aktywności,

• kwalifikacje osoby prowadzącej terapię.

Czy kamizelki obciążeniowe i inne pojedyncze techniki sensoryczne działają?

Tutaj dowody są znacznie mniej jednoznaczne niż w przypadku prawidłowo prowadzonej ASI.

Przegląd systematyczny Bodison i Parham analizował konkretne techniki sensoryczne, m.in. kamizelki obciążeniowe, wolne liniowe huśtanie oraz wielozmysłowe aktywności.

Autorzy wskazywali na ograniczenia dostępnego materiału badawczego, a dla części technik dowody były niewystarczające do formułowania mocnych wniosków.

Źródło:
Bodison & Parham, 2018 – Specific Sensory Techniques and Sensory Environmental Modifications – PubMed

To pokazuje, dlaczego należy odróżniać kompleksową metodę terapeutyczną od pojedynczej techniki lub produktu sensorycznego.

Czy wszystkie badania potwierdzają skuteczność integracji sensorycznej?

Nie.

I właśnie dlatego rzetelny artykuł oparty na badaniach nie powinien przedstawiać integracji sensorycznej jako metody, której skuteczność została jednoznacznie udowodniona w każdym zastosowaniu.

Wyniki zależą m.in. od:

• badanej populacji,

• zastosowanego protokołu,

• liczby uczestników,

• jakości metodologicznej badania,

• długości terapii,

• mierzonego rezultatu.

W badaniach naukowych ASI i prostsze interwencje sensoryczne również powinny być rozpatrywane oddzielnie.

Dlatego bardziej prawidłowe jest stwierdzenie:

Istnieją dowody wspierające wykorzystanie Ayres Sensory Integration® w określonych grupach dzieci i dla określonych celów funkcjonalnych, ale jakość oraz siła dowodów różnią się w zależności od badanego efektu i rodzaju interwencji.

Czy sala integracji sensorycznej musi być wyposażona w dużo sprzętu?

Nie ilość sprzętu jest najważniejsza.

Dobrze zaplanowana sala integracji sensorycznej powinna przede wszystkim umożliwiać realizację odpowiednio dobranych aktywności.

Wyposażenie może obejmować m.in.:

• sprzęt podwieszany,

• platformy,

• huśtawki,

• materace,

• równoważnie,

• piłki,

• elementy umożliwiające budowanie torów ruchowych,

• pomoce dotykowe,

• sprzęt angażujący propriocepcję,

• wyposażenie wspierające aktywność ruchową.

Jeżeli planujesz stworzenie takiej przestrzeni od podstaw, dobór wyposażenia powinien wynikać z jej przeznaczenia, wieku użytkowników oraz rodzaju prowadzonych zajęć.

Zobacz sprzęt podwieszany do integracji sensorycznej dostępny w Paktoo.

Integracja sensoryczna w przedszkolu i szkole

Szkoła czy przedszkole nie musi być gabinetem terapeutycznym, aby uwzględniać indywidualne potrzeby sensoryczne dziecka.

W placówkach warto zwrócić uwagę między innymi na:

• możliwość ruchu,

• organizację przestrzeni,

• ilość bodźców,

• dostęp do miejsca odpoczynku,

• możliwość czasowego wyciszenia,

• indywidualne potrzeby konkretnego dziecka.

W tym celu mogą powstawać mniejsze strefy sensoryczne i wyciszenia.

Nie należy jednak utożsamiać kącika sensorycznego z profesjonalną salą terapii integracji sensorycznej.

Integracja sensoryczna a sala doświadczania świata

To również dwa różne pojęcia.

Sala integracji sensorycznej jest zwykle tworzona z myślą o aktywnej pracy terapeutycznej.

Sala doświadczania świata może natomiast koncentrować się bardziej na kontrolowanej pracy z bodźcami, relaksie, wyciszeniu i wielozmysłowym doświadczaniu otoczenia.

W Paktoo znajdziesz również wyposażenie sali doświadczania świata, w tym rozwiązania świetlne, interaktywne i sensoryczne.

Co z badań wynika dla rodzica?

Jeżeli trudności sensoryczne dziecka wpływają na jego codzienne funkcjonowanie, warto zacząć od obserwacji konkretnego problemu, a nie od wyboru konkretnego sprzętu.

Przykładowo:

• czego dziecko nie może lub nie chce wykonywać?

• w jakich sytuacjach pojawiają się trudności?

• czy problem wpływa na samoobsługę?

• czy utrudnia zabawę?

• czy ogranicza uczestnictwo w zajęciach?

• czy wpływa na funkcjonowanie w szkole lub przedszkolu?

Następnie specjalista może ocenić potrzeby dziecka i dobrać odpowiednie postępowanie.

Co z badań wynika dla terapeuty i placówki?

Badania zwracają uwagę na znaczenie funkcjonalnych, indywidualnych celów.

Dlatego planując terapię lub wyposażenie przestrzeni, warto zacząć od pytania:

Co chcemy umożliwić dziecku?

Dopiero później:

Jakie aktywności i jakie wyposażenie mogą pomóc w realizacji tego celu?

Takie podejście pozwala uniknąć sytuacji, w której sala SI jest wyposażana poprzez przypadkowe kompletowanie popularnych produktów.

Integracja sensoryczna u dzieci – najważniejsze wnioski z badań

Na podstawie aktualnej literatury naukowej można sformułować kilka najważniejszych wniosków:

1. Ayres Sensory Integration® jest czymś więcej niż zestawem ćwiczeń sensorycznych. Jest określoną metodą terapeutyczną.

2. Najbardziej obiecujące wyniki badań dotyczą indywidualnych celów funkcjonalnych i uczestnictwa w codziennych aktywnościach.

3. Znaczna część wysokiej jakości badań dotyczy dzieci autystycznych.

4. Nie każdy efekt terapii został równie dobrze potwierdzony.

5. Dowodów dotyczących ASI nie można automatycznie przenosić na pojedyncze produkty sensoryczne.

6. Sprzęt jest narzędziem, a nie terapią samą w sobie.

7. Dobór terapii powinien być związany z rzeczywistymi potrzebami i funkcjonalnymi celami konkretnego dziecka.

Najczęściej zadawane pytania

Czy integracja sensoryczna jest potwierdzona naukowo?

Istnieją badania i przeglądy systematyczne wspierające zastosowanie Ayres Sensory Integration® w określonych grupach dzieci, szczególnie w zakresie osiągania indywidualnych celów funkcjonalnych. Nie oznacza to jednak potwierdzenia skuteczności każdej techniki określanej jako sensoryczna.

Czy integracja sensoryczna pomaga dzieciom autystycznym?

Badania dotyczące ASI u dzieci autystycznych wskazują na korzyści w niektórych obszarach, szczególnie w realizacji indywidualnych celów i uczestnictwie w codziennych aktywnościach. Terapia SI nie jest jednak metodą „leczenia autyzmu”.

Czy huśtawka sensoryczna leczy zaburzenia integracji sensorycznej?

Nie. Huśtawka może być jednym z narzędzi wykorzystywanych podczas odpowiednio zaplanowanych zajęć. Sam produkt nie jest terapią.

Kto powinien prowadzić terapię integracji sensorycznej?

Terapia powinna być prowadzona przez odpowiednio przygotowanego specjalistę, który potrafi ocenić potrzeby dziecka, wyznaczyć cele i dobrać właściwe aktywności.

Jak wyposażyć salę integracji sensorycznej?

Wyposażenie powinno wynikać z przeznaczenia sali i planowanych aktywności, a nie jedynie z listy popularnych produktów. Sprzęt podwieszany, równoważnie, materace czy pomoce ruchowe powinny tworzyć funkcjonalną całość.

Źródła naukowe i dalsza lektura

1. Acuña C. i wsp. Ayres Sensory Integration® With Children Ages 0 to 12: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. American Journal of Occupational Therapy, 2025.
   Publikacja w PubMed

2. Piller A. i wsp. Occupational Therapy Interventions Using Ayres Sensory Integration® for Children and Youth (2015–2024): A Systematic Review.
   Publikacja w PubMed

3. Schoen S.A. i wsp. A systematic review of Ayres Sensory Integration intervention for children with autism. Autism Research, 2019.
   Publikacja w PubMed

4. Schaaf R.C. i wsp. Efficacy of Occupational Therapy Using Ayres Sensory Integration®: A Systematic Review. American Journal of Occupational Therapy, 2018.
   Publikacja w PubMed

5. Bodison S.C., Parham L.D. Specific Sensory Techniques and Sensory Environmental Modifications for Children and Youth With Sensory Integration Difficulties: A Systematic Review. American Journal of Occupational Therapy, 2018.
   Publikacja w PubMed

Opracowanie: Paktoo

Artykuł przygotowano na podstawie publikacji naukowych indeksowanych w bazie PubMed. Treść ma charakter edukacyjny i informacyjny oraz nie zastępuje indywidualnej diagnozy, konsultacji medycznej ani zaleceń terapeuty.